5 wrzesień 2019

Philip Roth: Przeciwżycie. Recenzja

„Życie to i: przypadkowość i niezmienność, nieuchwytność i uchwytność, dziwaczność i przewidywalność, rzeczy faktyczne i potencjalne, wszystkie mnożące się realia, splątane, zachodzące na siebie, zderzające się, połączone - plus coraz liczniejsze złudzenia”. - rzeczony cytat, mający swoje źródło w nienagannej stylistycznie powieści Philipa Rotha pt. Przeciwżycie, dobrze kooperuje z jej wyjątkową formą, i jest spojrzeniem na człowieczeństwo jednego z jej bohaterów, który pyta: „Czy człowiek inteligentny może, według wszelkiego prawdopodobieństwa, stać się czymś znacznie więcej niż producentem nieporozumień zakrojonych na wielką skalę?”.
REKLAMA
Spoilery. 

Przeciwżycie, a więc książka mająca swoją  premierę w 1986 roku (w Polsce wydana  po raz pierwszy podług mojej wiedzy w osiem lat później), nie figuruje w tej chwili pośród najbardziej znanych tekstów twórczości Rotha. Jej pozytywny odbiór krytyczny zdaje się być atoli z roku na rok coraz to większy. I dobrze. Pomimo, albowiem upłynięcia ponad trzech dekad od swojego oryginalnego ukazania, dictum twórcy Amerykańskiej sielanki wciąż ma gargantuiczną jakość. Jak wyjaśnił w jednym z wywiadów angielski powieściopisarz Julian Barnes, można ją, albowiem traktować, chociażby jako świetnie zachowany artefakt: „Przypomina mi warowną wioskę górską. Wydaje się z góry rozbrajać krytykę. O jej przestawieniu Anglii można powiedzieć: czy londyńscy liberałowie naprawdę poparli Arafata? Czy angielska wieś przedstawiona w postaci widoków z pocztówek jest autentyczna? Czy kobiety z wyższych sfer uważają, że Żydzi śmierdzą, a jeśli tak, czy powiedziałyby tak (nie raz, ale dwa razy w powieści)? Odpowiedź książki brzmi: to nie jest dziennik podróży, takie są poglądy Nathana na Anglię. I rodzi to kolejne pytanie: jeśli Nathan jest nierzetelnie subiektywny w stosunku do Anglii, to czy w równym stopniu odnosi się do Izraela, gdzie czytelnicy (w każdym razie ja - jako czytelnik) są skłonni przypuszczać, że ma rację?”

Znaczna część Przeciwżycia opiewa w wywody i rozhowory na temat mentalności Żydów oraz innych grup etnicznych (ogólnie nie-żydów). Amerykański pisarz nie bierze przy tym jeńców, chce prowokować, i prowokuje - inspipiruje do dyskursu, drażni, bulwersuje. Argumenty jego bohaterów są rzeczowe i obiektywne, ale także emocjonalne i jednostronne.

Tak bardzo jednakowoż, jak o politycznej i socjologicznej treści wywodów postaci powieść Rotha jest, nade wszystko mówi ona o fikcji, i auntentyczności - o prawdzie, o tym, czy można ją znaleźć, uchwycić choćby na chwilę. Co więcej, tak jak już wcześniej napomniałem, Przeciwżycie jest jedną z najciekawszych, formalnie, książek twórcy Kompleksu Portnoya. Jej kompozycja nie jest zaś niesztampowa bez powodu; jest esencjonalna dla obioru całego dziełka. W niej takoż odzwierciedlają się opinie czy idee głoszone przez wszelakie postacie powieści. Na czym polegają zatem jej komplikacje? Rozdział pierwszy (z pięciu) orbituje wokół osoby Henry'ego (39) - brata Nathana Zuckermana (45, alter ego samego Rotha, tak jak on pisarza (świenego) - bohatera wielu jego książek), który choruje na serce, i który w związku z tym musi zaprzestać aktywności seksualnej. Zaprzestać jej jednak wcale nie zamierza. Niezależnie więc od ostrzeżeń lekarzy, decyduje się na operację, mającą go wybawić z nieznośnej dlań sytuacji. Zabieg się, aliści nie udaje. Henry umiera. Ożywa jednak już w następnym rozdziale, w jakim to jawi się jako członek żydowskich ekstremistów. Boć żyje i mieszka w Izraelu anno domini 1978, odwiedza go Nathan: wysłany doń przez Carol, żonę Henry'ego, ma go on namówić na powrót do domu... I ta fabuła nie ma atoli typowego rozwinięcia. Czwarty bowiem chapter dostarcza już kolejny zwrot narracyjny: tym razem to Nathan choruje na serce, i to on umiera. Okazuje się ponadto, iż wcześniejsze rozdziały są treścią jego nieopublikowanej jeszcze powieści, a będący kontynuacją treści rozdziałów drugiego i trzeciego (a więc „fikcyjnych”), piąty, przywraca go do życia - tak jak wcześniej brat, on też „zmartwychwstaje”.

Pomimo nieoczywistej narracji Przeciwżycie to książka, która nie jest trudna w czytaniu. Ponieważ każdy z rozdziałów opowiada, na swój sposób, zamkniętą historię, choćby dlatego można czerpać z niej przyjemność. Wówczas to jest też ona rozwinięciem tematyki podejmowanej przez Philipa  Rotha w swoich innych powieściach, i zawiera wszystkie ich atuty; jest choćby zabawna (mówiąc przy okazji np. o braterskiej rywalizacji) - w pewnym fragmencie Henry orzeka: „Drugiemu rozdziałowi Nathan dał tytuł „Judea”. Znowu o mnie, zmartwychwstałem, aby po raz wtóry oberwać cięgi. Jeden raz zawsze mu było za mało. Nie nadążał z życzeniem mi nieszczęść”.

Jako całość podobnie do np. Jeśli zimową nocą podróżny Itala Calvina powieść autora Spisku przeciwko Ameryce powinna być odczytana jako wypowiedź o sztuce tworzenia. O tym, jak pisarz, artysta może mieć wiele idei, z których nie wszystkie przetrwają jako część jakiejś większej wypowiedzi. W Przeciwżyciu Roth daje im wszystkim współistnieć. W ten zaś sposób tworzy świat książki bliski świata rzeczywistego, gdzie fikcja i rzeczywistość się zacierają: jak głosi ktoś w Przeciwżyciu -„fikcja i człowiek to jedno!”
 
PRZECZYTAJ JESZCZE
REKLAMA

Kalendarz Wydarzeń / Koncertów / Imprez we Włocławku

kiedy
2019-11-15 18:00
miejsce
Teatr Impresaryjny, Włocławek, ul....
wstęp biletowany
kiedy
2019-11-24 16:00
miejsce
Teatr Impresaryjny, Włocławek, ul....
wstęp biletowany
kiedy
2019-11-24 19:00
miejsce
Teatr Impresaryjny, Włocławek, ul....
wstęp biletowany
kiedy
2019-11-28 20:00
miejsce
Centrum Kultury Browar B,...
wstęp biletowany




Szanowny Czytelniku!

Przypominamy podstawowe informacje z zakresu przetwarzania danych dostarczanych przez Ciebie podczas korzystania z naszych serwisów.
Zamykając ten komunikat (kliknięcie w przycisk "Przejdź Dalej" lub "X"), zgadzasz się na wskazane poniżej działania.


Stosowanie plików cookies i innych technologii

Wraz z naszymi partnerami stosujemy pliki cookies (ciasteczka) i inne pokrewne technologie, które mają na celu:
- Zapewnienie bezpieczeństwa podczas korzystania z naszych stron
- Ulepszenie świadczonych przez nas usług poprzez wykorzystanie danych w celach analitycznych i statystycznych
- Poznanie Twoich preferencji na podstawie sposobu korzystania z naszych serwisów
- Wyświetlanie spersonalizowanych reklam, które odpowiadają Twoim zainteresowaniom

Zakres wykorzystywania plików cookies możesz określić w ustawieniach Twojej przeglądarki. Bez wprowadzenia zmian ustawień, informacje w plikach cookies mogą być zapisywane w pamięci Twojego urządzenia.


Administratorzy danych

Administratorem tych danych jesteśmy my, czyli Twoje-Miasto Sp. z o.o., ul. Legionów 57A 86-300 Grudziądz jak również nasi Zaufani Partnerzy z którymi współpracujemy. Najczęściej ta współpraca ma na celu dostosowywanie reklam, które widzisz na naszych stronach do Twoich potrzeb i zainteresowań oraz wykonywanie różnych badań mających na celu polepszanie usług internetowych i dostosowywanie ich do potrzeb użytkowników. Szczegółowe informacje dotyczące administratorów znajdują się w Polityce Prywatności.


Jak wykorzystujemy Twoje dane

W ramach świadczonych przez nas usług staramy się wyświetlać reklamy odpowiadające Twoim zainteresowaniom, które dotyczą naszych produktów oraz produktów klientów korzystających z naszych usług reklamowych (marketing bezpośredni). W tym celu wykorzystujemy informacje zapisywane w plikach cookies, które otrzymujemy podczas korzystania z naszych stron. Nasze działania podejmowane są zgodnie z obowiązującym prawem w ramach tzw. uzasadnionego interesu administratora danych, ponieważ chcemy, by wszystkie nasze usługi, w tym wyświetlane reklamy, były najlepiej dopasowane do potrzeb użytkownika.


Wykorzystywanie Twoich danych przez naszych partnerów

Podobne działania w celach marketingowych podejmują nasi Zaufani Partnerzy, którym udostępniamy powierzchnię reklamową na naszych stronach. Wśród Zaufanych Partnerów znajdują się dostawcy technologii reklamowej, sieci reklamowe, domy mediowe, agencje interaktywne oraz reklamodawcy.
Nasi partnerzy gromadzą i wykorzystują informacje określające Twój sposób korzystania z naszych serwisów. Dzięki temu wyświetlają reklamy najbardziej dopasowane do uzyskanych informacji oraz udostępniają je innym podmiotom wyświetlającym lub zlecającym reklamę w Internecie.
W związku z reformą prawa ochrony danych osobowych nasi partnerzy potrzebują Twojej zgody na działania, których dokonują na naszych stronach. W przypadku jej udzielenia nasi partnerzy będą mogli, w ramach uzasadnionego interesu, wykorzystać Twoje informacje także dla celów analitycznych służących ocenie skuteczności podejmowanych działań marketingowych.
Pamiętaj, że ewentualna zgoda jest Twoją dobrowolną decyzją, natomiast brak jej udzielenia może wpłynąć na Twój komfort korzystania z naszych serwisów. Reklamy nieodpowiadające zainteresowaniom użytkownika są nie tylko nieatrakcyjne, ale i drażniące dla odbiorcy.

Zgodę możesz udzielić poprzez zamknięcie tego komunikatu (kliknięcie w przycisk "Przejdź do serwisu" lub "X"). Udzieloną zgodę możesz w każdej chwili wycofać, co jednak nie będzie równoznaczne z tym, że korzystanie z tych informacji do czasu wycofania zgody było niezgodne z prawem.


Jakie masz prawa?

Masz pełne prawo do zgłoszenia podmiotowi wykorzystującemu Twoje dane osobowe żądania dostępu do tych informacji, ich poprawiania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania. Pamiętaj jednak, że nie w każdym przypadku możliwe jest zrealizowanie Twoich praw w odniesieniu do informacji zapisanych w plikach cookies.

Więcej szczegółów znajdziesz w naszej Polityce Prywatności.